Czy teflon jest szkodliwy? Najważniejsze informacje:
- Nowoczesne patelnie teflonowe są bezpieczne – nie zawierają szkodliwego PFOA.
- Teflon staje się niebezpieczny dopiero po przekroczeniu 260°C.
- Zarysowana powłoka może tracić właściwości i uwalniać szkodliwe substancje.
- Metalowe akcesoria i zmywarka skracają żywotność patelni teflonowej.
- Teflon wciąż bywa zagrożeniem dla środowiska – warto rozważyć alternatywy.
- Najbezpieczniejsze zamienniki to patelnie ceramiczne, stalowe i żeliwne.
Spis treści:
1. Czy teflon jest szkodliwy? – co warto zapamiętąć:
2. Czy teflon jest szkodliwy dla zdrowia?
3. 5 rzeczy, które powinieneś wiedzieć o teflonowych patelniach
4. Jakie zagrożenie mogą stanowić patelnie z teflonową powłoką nieprzywierającą?
5. Jakie są bezpieczne alternatywy dla patelni teflonowych?
6. Podsumowanie – jak bezpiecznie korzystać z patelni z powłoką teflonową?
Czy teflon jest szkodliwy dla zdrowia?
Teflon, czyli politetrafluoroetylen (PTFE), jest zastrzeżoną marką handlową jednego z syntetycznych polimerów używanych od lat 40. XX wieku. Został on przez przypadek wynaleziony przez amerykańskiego chemika Roya Plunketta w 1938 r., a następnie opatentowany w 1941 przez firmę DuPont.
Teflon charakteryzuje:
- wysoka odporność chemiczna,
- właściwości hydrofobowe, przez co wykazuje ograniczone wchłanianie wody,
- niski współczynnik tarcia.
Z tego względu znalazł on zastosowanie przy produkcji przyborów kuchennych oraz patelni i garnków, które są odporne na przywieranie żywności.
Wątpliwości związane z tym, czy teflon jest szkodliwy, rozwiewają badania przeprowadzone przez amerykańską Agencję Ochrony Środowiska (EPA). Wykazały one, że o ile w produkcji patelni z tą powłoką nie stosuje się związku chemicznego PFOA, nie mają one negatywnego wpływu na zdrowie człowieka.
Do 2013 r. w procesie produkcyjnym teflonu często stosowano kwas perfluorooktanowy (PFOA), który w testach przeprowadzonych z udziałem zwierząt laboratoryjnych wykazał właściwości toksyczne i potencjalnie rakotwórcze. Obecnie jednak większość producentów patelni zrezygnowała z tego związku chemicznego. Z kolei w 2020 r. Unia Europejska zakazała w branżach powiązanych z żywnością używania PFOA.
5 rzeczy, które powinieneś wiedzieć o teflonowych patelniach
Liczne właściwości, jakimi cechują się powłoki PTFE przekładają się na to, że znajdują one szerokie zastosowanie w branży gastronomicznej. Są one stosowane między innymi w produkcji przyborów kuchennych, takich jak łopatki do przewracania potraw podczas smażenia. Najpopularniejszym akcesorium z tą powłoką są jednakuniwersalne patelnie teflonowe i to właśnie w ich kontekście prezentujemy 8 najważniejszych faktów na temat teflonu, które powinieneś znać, zanim zaczniesz je używać w kuchni.
- Teflon jest chemicznie obojętny – nie reaguje z żywnością ani wodą, dzięki czemu jego użytkowanie w kuchni zgodnie z zaleceniami producenta patelni jest bezpieczne.
- Teflon w wysokich temperaturach traci swoją stabilność chemiczną – jeśli dojdzie do jego rozgrzania do temperatury powyżej 260°C, zaczyna uwalniać podrażniające drogi oddechowe i rakotwórcze gazy. Dlatego patelni teflonowych nie należy stosować do przyrządzania dań w wysokich temperaturach, na przykład metodą stir-fry.
- Porysowana patelnia teflonowa może stanowić zagrożenia dla zdrowia – zarysowania odkrywają materiał znajdujący się pod powłoką, który jeśli zaliczany jest do metali alkalicznych. Może on wchodzić w reakcje z przyrządzaną żywnością i negatywnie wpływać na jej smak. Dodatkowo korzystanie z takiego naczynia jest również mniej wygodne, gdyż rysy na powłoce PTFE sprawiają, że traci ona właściwości nieprzywierające i może się nierównomiernie nagrzewać.
- Używając patelni teflonowych, nie należy stosować metalowych przyborów kuchennych – ostrza, widelce czy szpatułki z ostrymi krawędziami mogą zniszczyć powłokę.
- Patelnie z powłoką teflonową nie powinny być myte w zmywarce – silne środki czyszczące i działanie wysokiej temperatury mogą uszkodzić PTFE. Zasada ta może dotyczyć również modeli oznaczonych przez producentów patelni teflonowych jako „dishwasher safe”, gdyż produkty te zazwyczaj wykazują odporność na działanie niszczących czynników tylko przez określoną liczbę cykli mycia.
Jakie zagrożenie mogą stanowić patelnie z teflonową powłoką nieprzywierającą?
Choć sam teflon nie jest szkodliwy dla zdrowia, staje się nim, kiedy dojdzie do jego przegrzania. Wystarczy pozostawić pustą patelnię na kuchence na zaledwie 5 minut, aby jej powierzchnia rozgrzała się do 300°C. Działanie tak wysokich temperatur sprawia, że teflon zaczyna się rozkładać, a do powietrza trafiają związki chemiczne, takie jak fluorowane gazy i cząsteczki ultradrobne.
Te szkodliwe substancje są niebezpieczne dla zwierząt domowych, które reagują na nie szczególnie wrażliwie. Nawet krótka ekspozycja na ich działanie może nieść ze sobą poważne konsekwencje. Dla zdrowia człowieka szkodliwe substancje uwalniane przez teflon są natomiast mniej niebezpieczne. Objawy związane z krótkotrwałą ekspozycją na nie są zazwyczaj łagodne i przypominają grypę. Ustępują samoistnie maksymalnie w ciągu dwóch dni. Przy czym, jeśli narażenie na wdychanie oparów wytwarzanych przez rozgrzane powłoki PTFE utrzymuje się przez długi czas, konsekwencje tego mogą być znacznie poważniejsze.
Szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi mogą mieć natomiast stare patelnie teflonowe, które zostały wyprodukowane, zanim zakazano stosowania w gastronomicznych branżach związku chemicznego, jakim jest PFOA, czyli kwasu perfluorooktanowego. Używanie takich naczyń do przygotowywania posiłków może powodować między innymi:
- choroby tarczycy związane z zaburzeniem produkcji jej hormonów,
- uszkodzenia wątroby,
- uszkodzenie nerek,
- zaburzenia pracy układu odpornościowego.
Stosowanie patelni z powłoką teflonową może stanowić zagrożenie nie tylko dla zdrowia, ale także środowiska. Produkcja teflonu generuje związki per- i polifluoroalkilowe (PFAS), które są trwałe chemicznie i bioakumulacyjne, czyli gromadzone w organizmach żywych oraz roślinach. Według danych OECD ponad 4 700 związków z tej grupy zostało zidentyfikowanych jako potencjalnie niebezpieczne. Ich obecność wykrywa się już w wodzie pitnej i gruntowej, a nawet w organizmach wodnych, takich jak ryby czy owoce morza, których spożycie może być szkodliwe dla zdrowia.
Jakie są bezpieczne alternatywy dla patelni teflonowych?
Obecnie stosowany w patelniach teflon jest całkowicie bezpieczny. Istnieje jednak wiele alternatyw z powłoką nieprzywierającą dla pokrytych nim naczyń. Ich zaletą jest to, że nie mają negatywnego wpływu na środowisko oraz nie ograniczają w codziennym życiu sposobów przygotowywania potraw. Są nimi zarównopatelnie profesjonalne, jak i przeznaczone do użytku domowego.
Patelnie ceramiczne
Jedną z alternatyw dla patelni z powłoką teflonową są naczynia ceramiczne. Wyposażone są one w warstwę wykonaną z krzemionki wypalanej w bardzo wysokiej temperaturze. Dzięki niej ceramiczne patelnie:
- są odporne na zadrapania,
- dobrze znoszą działanie wysokich temperatur,
- charakteryzują się powłoką nieprzywierającą, która nie wydziela toksycznych substancji, nawet kiedy zostanie intensywnie rozgrzana.
Patelnie ze stali nierdzewnej
Dobrym zamiennikiem dla patelni teflonowych są również modele ze stali nierdzewnej. Metal ten nie wydziela żadnych toksycznych związków, jest odporny na przegrzewanie i dobrze przewodzi ciepło.
Patelnie ze stali nierdzewnej sprawdzają się przy smażeniu różnych produktów, wymagają jednak stosowania tłuszczu, który pozwoli uniknąć ich przywierania. Ich dużą zaletą jest jednak to, że mogą być myte w zmywarkach bez obaw o uszkodzenia, a nawet używane w piekarnikach do zapiekania potraw bezpośrednio w nich.
Patelnie żeliwne
Naczynia żeliwne to kolejna dobra alternatywa dla powszechnie stosowanego teflonu. Wykonane z tego stopu metalu zarówno małe, jak iduże patelnie nagrzewają się powoli, ale utrzymują ciepło dłużej niż inne warianty. Stosowanie ich zapewnia również ochronę przed przywieraniem produktów podczas smażenia. Jeśli zdecydujesz się na patelnię żeliwną, musisz jednak pamiętać, że wymaga ona sezonowania.
Podsumowanie – jak bezpiecznie korzystać z patelni z powłoką teflonową?
Odpowiedź na tytułowe pytanie, czy teflon jest szkodliwy dla zdrowia, nie jest jednoznaczna. Zależy to głównie od tego, ile lat ma patelnia z powłoką PTFE oraz w jaki sposób będziesz ją stosować. Jej świadome użytkowanie pozwoli Ci zminimalizować ryzyko i jednocześnie korzystać z właściwości nieprzywierających, które ułatwiają codzienne gotowanie. Dlatego korzystając z takiej patelni, pamiętaj o tym, aby:
- nie nagrzewać naczynia, gdy jest puste,
- podczas smażenia nie przekraczać temperatury 260°C, powyżej której teflon ulega rozkładowi,
- używaćdrewnianych lub silikonowych akcesoriów do mieszania i przewracania produktów,
- unikać jej mycia w zmywarce,
- wymieniać naczynie na nowe od razu po tym, gdy zauważysz na nim rysy czy odpryski teflonu.
Teflonowe patelnie mogą być bezpieczne – pod warunkiem że w trakcie korzystania z nich będziesz przestrzegać zaleceń producenta i unikać jej przegrzewania. Dzięki temu znacząco ograniczysz ryzyko negatywnego wpływu powłok PTFE na zdrowie.
Jeśli z kolei chcesz wymienić swoje patelnie na nowe wTechnica znajdziesz ich szeroki wybór, obejmujący zarówno modele teflonowe produkowane bez PFAS, jak i żeliwne, stalowe i ceramiczne w różnych rozmiarach do wyboru. Nasza oferta obejmuje również funkcjonalne akcesoria oraz kompleksowe wyposażenie lokalu gastronomicznego – Technica to profesjonaliści, którzy tworzą rozwiązania dla profesjonalistów! Jako eksperci w branży HoReCa zapewniamy kompleksowe wsparcie – oferujemy sprawdzony sprzęt, szybki serwis stacjonarny i mobilny, regularne przeglądy techniczne oraz szybką pomoc w razie awarii. Zajmujemy się także dostawą, montażem, uruchomieniem urządzeń i szkoleniami z ich obsługi. Szczegóły znajdziesz nanaszej stronie.
Źródła: