Praca w święta w gastronomii – prawa, obowiązki i dodatki, które musisz znać!

Praca w święta w gastronomii – co warto wiedzieć?

• Kodeks pracy co do zasady zakazuje pracy w dni świąteczne, ale dopuszcza pewne wyjątki – gastronomia i hotele są wprost wymienione jako branże, w których praca w niedziele i święta jest dozwolona.
• Pracownikowi, który świadczy pracę w święto, przysługuje rekompensata – najczęściej inny dzień wolny od pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Jeśli udzielenie dnia wolnego nie jest możliwe, za każdą godzinę pracy w święto należy się 100% dodatek do wynagrodzenia (czyli pełne podwójne wynagrodzenie za ten czas).
• Pracodawca ma obowiązek przestrzegania norm czasu pracy – nawet w gastronomii należy zapewnić pracownikowi 11-godzinny odpoczynek dobowy i 35-godzinny nieprzerwany odpoczynek tygodniowy, a także co najmniej jedną wolną niedzielę w każdym okresie 4 tygodni.
• Grafik pracy powinien być tak ułożony, aby uwzględniał dni wolne w zamian za przepracowane święta. 
• Odmowa pracy w święto jest dopuszczalna tylko wyjątkowo. Pracownik może odmówić wykonania polecenia pracy w świąteczny dzień wyłącznie wtedy, gdy takie polecenie jest niezgodne z prawem, umową o pracę lub zasadami współżycia społecznego.

Spis treści:
1. Kodeks Pracy a praca w święta w gastronomii
2. Wynagrodzenie i dodatki w dni ustawowo wolne od pracy – kiedy można odebrać dzień wolny?
3. Obowiązki pracodawcy i prawa pracownika w związku z pracą w niedziele i święta
4. Praca w niedziele i święta w gastronomii – kilka słów na koniec

Kodeks Pracy a praca w święta w gastronomii

Co do zasady, polskie prawo pracy zakazuje przymusu pracy w dni ustawowo wolne od pracy. Od tej reguły są jednak wyjątki. Kodeks pracy w art. 151¹⁰ określa sytuacje i wymienia branże, w których dozwolone jest wykonywanie obowiązków zawodowych w niedziele oraz święta. Należą do nich m.in.:

• służby ratownicze (ze względu na konieczność prowadzenia akcji ratowniczej), 
• transport i komunikacja (aby zaspokoić codzienne potrzeby ludności), 
• opieka zdrowotna (w celu ochrony życia i zdrowia ludzkiego), 
• ale także zakłady świadczące usługi dla ludzi, w szczególności gastronomia i placówki hotelarskie. 

Oznacza to, że praca w święta w gastronomii jest legalna. A co to dokładnie oznacza dla pracodawcy? Że może on zaplanować pracę w taki dzień bez łamania prawa, o ile charakter działalności rzeczywiście mieści się w ramach wspomnianych wyjątków. Pracownik gastronomii, podejmując pracę, powinien mieć świadomość, że grafik może obejmować również niedziele i święta.

Praca w niedziele i święta a ustawowa przerwa od pracy

To, że właściciel restauracji, baru czy hotelu może zaplanować pracownikowi pracę na niedzielę czy święto ustawowo wolne, nie oznacza, że pracodawca nie musi przestrzegać obowiązku zapewnienia minimalnych okresów wypoczynku. Te także określone są ustawowo. Pracownik musi mieć zapewniony 11-godzinny odpoczynek dobowy oraz 35-godzinną przerwę w trakcie tygodnia pracy.

Kodeks pracy gwarantuje pracującym w niedziele prawo do co najmniej jednej niedzieli wolnej na cztery tygodnie (nie dotyczy to jedynie osób zatrudnionych w tzw. systemie weekendowym). Ponadto praca w święto powinna być rekompensowana. 

Dowiedz się też: Jak poprawnie prowadzić ewidencję czasu pracy?

Wynagrodzenie i dodatki w dni ustawowo wolne od pracy – kiedy można odebrać dzień wolny?

Pracownikowi pracującemu w święto przysługują szczególne zasady wynagradzania. Ma to mu zrekompensować pracę w dniu wolnym. Dniami ustawowo wolnymi od pracy są m.in. pierwszy dzień Bożego Narodzenia, drugi dzień Bożego Narodzenia, Pierwszy dzień Zielonych Świątek, Nowy Rok, Święto Trzech Króli, pierwszy dzień Wielkiej Nocy, drugi dzień Wielkiej Nocy, Święto Pracy 1 maja, Święto Konstytucji 3 Maja, dzień Bożego Ciała, Święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 15 sierpnia, Wszystkich Świętych 1 listopada oraz narodowe Święto Niepodległości 11 listopada.

Podstawowym sposobem rekompensaty jest udzielenie innego dnia wolnego od pracy. Zgodnie z art. 151¹¹ §1 Kodeksu pracy, jeżeli pracownik świadczył pracę w święto (które nie jest niedzielą), to należy mu się inny dzień wolny od pracy w zamian, udzielony w trakcie tego samego okresu rozliczeniowego.

Okres rozliczeniowy to przedział czasu, w ramach którego rozliczane są godziny pracy (najczęściej miesiąc, choć w niektórych zakładach może być dłuższy). Przykładowo, jeśli jest on miesięczny, a pracownik pracował w święto 15 sierpnia, pracodawca powinien zapewnić mu dzień wolny przed końcem sierpnia.

Co w sytuacji, gdy nie da się udzielić dnia wolnego? Ustawodawca przewidział i taką okoliczność. Jeżeli z obiektywnych przyczyn pracownik nie otrzyma wolnego dnia w zamian za pracę w święto w do końca okresu rozliczeniowego, przysługuje mu dodatek do wynagrodzenia. Dodatek ten wynosi 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w świąteczny dzień. Innymi słowy, za godziny przepracowane w dniu ustawowo wolnym pracownik otrzymuje pełne dodatkowe wynagrodzenie (oprócz normalnej pensji za ten czas). Jest to analogiczne do dodatku za nadgodziny w niedziele i święta, uregulowanego w art. 151¹ §1 pkt Kodeksu pracy. W efekcie praca w święto bez dnia wolnego oznacza dla pracownika zapłatę 200% normalnej stawki (100% podstawy + 100% dodatku).

W takim wypadku ewentualne dodatkowe wynagrodzenie za pracę w święto zależy wyłącznie od postanowień umowy zlecenia – jeśli umowa tego nie reguluje, zleceniobiorcy nie przysługuje żadna ustawowa rekompensata.

Zobacz także: Raport kasowy – wszystko, co musisz wiedzieć

Obowiązki pracodawcy i prawa pracownika w związku z pracą w niedziele i święta

Pracodawca w gastronomii, planując pracę w dni świąteczne, ma szereg obowiązków, które mają zagwarantować przestrzeganie prawa pracownika do odpoczynku i godziwego wynagrodzenia. 

Zaplanowanie czasu pracy w logicznym grafiku

Podstawowym obowiązkiem jest właściwe zaplanowanie pracy pracownika, czyli ułożenie przejrzystego grafiku. Oznacza to, że jeżeli zakład (np. restauracja) zamierza być otwarty w święto i wyznacza pracowników do pracy tego dnia, to powinno to znaleźć odzwierciedlenie w ich harmonogramie czasu pracy. W grafiku albo z góry przewiduje się dzień wolny w innym terminie w zamian za święto (możliwe wykorzystanie dnia wolnego), albo – jeżeli grafik układany jest bez takiego dnia wolnego – pracodawca musi pamiętać o późniejszym udzieleniu wolnego lub wypłacie dodatku zgodnie z przepisami.

Rejestracja godzin nadliczbowych

Kolejnym istotnym obowiązkiem jest prowadzenie ewidencji czasu pracy. Pracodawca ma prawny obowiązek rejestrować czas pracy pracowników, w tym pracę w nadgodzinach czy w niedziele i święta, żeby prawidłowo obliczyć wynagrodzenia i inne świadczenia. 

Ewidencja powinna zatem zawierać informacje o tym, że danego dnia świątecznego pracownik świadczył pracę, a także czy otrzymał za to inny dzień wolny, czy dodatek pieniężny. W rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, pracownik otrzymuje dodatek w postaci 100% także w niedziele i święta. Pracodawca musi też przestrzegać prawa pracownika do urlopu wypoczynkowego.

Normy ochronne czasu pracy

Pracodawca ma także obowiązek respektować wszystkie normy ochronne czasu pracy, nawet jeśli działalność odbywa się w święta. Jak już wspomniano, pracownikom należy zapewnić minimalny nieprzerwany odpoczynek dobowy (11 godzin) oraz tygodniowy (35 godzin). Praca w święto nie może naruszać tych norm – np. jeżeli pracownik kończy późno pracę w niedzielę, a w poniedziałek jest święto i ma znów pracować, trzeba upewnić się, że między zmianami jest co najmniej 11 godzin przerwy. Tygodniowy odpoczynek (35 godzin ciągłych) również musi być zachowany; może on przypadać w innym dniu tygodnia, jeżeli pracownik pracował w niedzielę. Co więcej, przynajmniej raz na cztery tygodnie pracownikowi należy się wolna niedziela.

Uwzględnij to w umowie o pracę lub umowie cywilnoprawnej!

Aby uniknąć ewentualnych sporów, pracodawca powinien ponadto jasno komunikować zasady pracy w święta przy zatrudnianiu pracownika. W umowie o pracę lub regulaminie pracy warto wskazać, że praca może być świadczona również w niedziele i święta (jeśli wynika to z charakteru działalności). Pracownik ma prawo wiedzieć, że praca w gastronomii wiąże się z niestandardowym rozkładem czasu wykonywanych obowiązków.

Sprawdź też: Wynagrodzenie za część miesiąca – jak rozliczyć pracownika?

Praca w niedziele i święta w gastronomii - już wiesz, jak rozliczyć pracowników

Praca w święta w gastronomii jest legalna i często niezbędna, jednak podlega konkretnym regulacjom prawnym mającym chronić pracowników. Danego pracodawcę obowiązują jednak pewne regulacje dotyczące nakładu pracy w takie dni. Zanim zatrudnisz pracownika, koniecznie uprzedź go o tym, że konieczna może być praca w niedziele i święta państwowe. 

Jeśli wiesz już jak wygląda praca w święta i szukasz rozwiązań do swojego lokalu gastronomicznego, wybierz Technica! Dostarczamy wysokiej jakości sprzęt, ale także zapewniamy kompleksową obsługę posprzedażową. Technica oferuje profesjonalne wyposażenie gastronomii oraz pełne wsparcie – od fachowego doradztwa przy doborze urządzeń, przez sprzedaż części zamiennych i serwis pogwarancyjny, aż po usługi projektowe dostosowane do indywidualnych potrzeb klientów.